Hoe ziet het verlichtingsaanbod van morgen eruit?
Led blijft de norm, maar verlichtingsmarkt staat allesbehalve stil
Led heeft de verlichtingsmarkt definitief ingepalmd, maar van stilstand is allerminst sprake. Lichtbronnen worden zuiniger en veelzijdiger, nieuwe functies veranderen de bediening en armaturen worden steeds meer onderdeel van het interieur. Het aanbod wordt daarmee steeds breder, terwijl de mogelijkheden verder uiteenlopen. Welke ontwikkelingen zetten zich precies door in het verlichtingsaanbod en waar liggen de grootste kansen?
Direct, indirect of diffuus?
Om de mogelijkheden van verlichting goed te kunnen inschatten, loont het om eerst naar de verschillende manieren waarop licht in een ruimte wordt verspreid te kijken.
Directe verlichting richt het licht rechtstreeks op een oppervlak of object en zorgt voor een hoge lichtopbrengst. Denk aan een spot boven een eettafel of keukenwerkblad. Dat levert veel gericht licht op, maar kan ook sterkere schaduwen en verblinding veroorzaken wanneer het armatuur niet goed geplaatst is.
Bij indirecte verlichting wordt het licht eerst op een plafond of wand gericht en vervolgens de ruimte in weerkaatst. Zo ontstaat een zachter en gelijkmatiger lichtbeeld, ideaal voor onder meer woon- en slaapkamers.
Diffuus licht wordt dan weer verspreid door bijvoorbeeld mat glas of opaal kunststof. Ook dat zorgt voor zacht licht en beperkt harde schaduwen.
De drie types vullen elkaar doorgaans aan. Een goed lichtplan bestaat uit verschillende lichtlagen, ook wel layered lighting genoemd. Aan een keukeneiland is tijdens het koken bijvoorbeeld gericht licht gewenst, terwijl tijdens het aperitieven zachter licht wellicht de voorkeur krijgt.
Wat bepaalt de lichtkwaliteit?
De hoeveelheid licht vertelt maar een deel van het verhaal. Minstens zo belangrijk is de kwaliteit van het licht an sich. Die bepaalt immers hoe een ruimte aanvoelt, hoe kleuren worden waargenomen en hoe comfortabel mensen zich onder dat licht voelen.
Kleurtemperatuur
De kleurtemperatuur, uitgedrukt in kelvin (K), bepaalt hoe warm of koel wit licht oogt. Rond 2700 K spreken we van warm wit licht, 3000 K oogt neutraler en 4000 K heeft een koeler karakter. Warmer licht wordt veel toegepast in leef- en slaapkamers, terwijl neutraler of koeler licht vaker zijn plaats vindt in functionele ruimtes.
Hoeveel licht nodig is, hangt af van de grootte en functie van een ruimte
Lichtopbrengst
Kleurtemperatuur mag niet worden verward met de lichtopbrengst, die wordt uitgedrukt in lumen. Hoeveel licht nodig is, hangt af van de grootte en functie van een ruimte en van de activiteit die er plaatsvindt. Een werkplek stelt nu eenmaal andere eisen dan een zithoek.
In een keuken of werkruimte is voldoende functioneel licht nodig. Daar ligt een hogere lichtopbrengst voor de hand, vaak gecombineerd met een kleurtemperatuur van 3000 K. In de woonkamer kan de lichtopbrengst lager liggen en wordt doorgaans gekozen voor een warmere kleurtemperatuur van ongeveer 2700 K.
Kleurweergave
De CRI- of Ra-waarde geeft aan hoe natuurgetrouw kleuren worden weergegeven: hoe hoger de waarde, hoe beter. Voor woningen wordt minimaal CRI 80 aanbevolen, terwijl CRI 90 of hoger interessant is voor onder meer kledingwinkels en de voedingssector. Bij een beenhouwer bepaalt de verlichting bijvoorbeeld mee hoe vers en aantrekkelijk het vlees wordt gepresenteerd.
Dimbaarheid
Ook bij dimbare verlichting is enige oplettendheid geboden. Niet elke ledlamp is dimbaar en lamp, driver en dimmer moeten op elkaar zijn afgestemd. Dat betekent niet automatisch dat elke combinatie probleemloos werkt, zelfs als alle onderdelen geschikt zijn voor led. Een mismatch kan zich uiten in flikkering, gezoem, een beperkt dimbereik of verlichting die niet volledig uitschakelt.
Bij sommige systemen verandert tijdens het dimmen ook de kleurtemperatuur, waardoor het licht warmer wordt naarmate de lichtsterkte afneemt.
Flikkering
Flikkering blijft ook bij moderne ledverlichting een doorn in het oog, al komt het bij kwalitatieve producten veel minder voor. Soms is de lichtfluctuatie duidelijk zichtbaar, maar ze kan ook zo snel optreden dat ze nauwelijks bewust wordt waargenomen. Toch kan die onopvallende flikkering voor vermoeide ogen en visueel ongemak zorgen.
Led blijft op kop
Led is veruit de dominante energiezuinige lichttechnologie en heeft voor huishoudelijke en algemene verlichting de andere lichtbronnen vrijwel volledig verdrongen. Klassieke ledlampen met bijvoorbeeld een GU10-, E27- of E14-fitting blijven courant, naast geïntegreerde ledmodules, ledstrips en ledprofielen.
Met klassieke leds kan vanuit een klein oppervlak veel licht worden geproduceerd
Oudere technologieën zoals fluorescentie- en spaarlampen verdwijnen steeds verder uit beeld, en daar zijn goede redenen voor. Led combineert een laag energieverbruik met een lange levensduur en een hoge lichtopbrengst per watt. Bovendien laat de technologie veel variatie toe in lichtsterkte, kleurtemperatuur en vormgeving. Ook functies zoals sensoren, slimme bediening, gekleurd licht en Tunable White zijn met led te integreren. Voor de consument is de keuze voor led daarmee snel gemaakt.
Al gaat zuinig verlichten wel verder dan de lichtbron alleen. Een goed lichtplan is minstens even belangrijk en voorkomt oververlichting, terwijl dimmers, sensoren en tijdschema's onnodige branduren beperken. Houd ook armaturen en ventilatieopeningen stofvrij om oververhitting te vermijden en een langere levensduur te vrijwaren.
Spot op technologie
Ook technisch staat led niet stil. De technologie wordt efficiënter, flikkert minder en past in steeds kleinere modules. Daardoor kunnen armaturen compacter worden zonder veel aan lichtopbrengst in te boeten. Tegelijk krijgt de gebruiker steeds meer mogelijkheden om het licht naar zijn hand te zetten.
Meer controle over kleur en sfeer
Tunable White maakt het mogelijk om de kleurtemperatuur af te stemmen op het moment en de activiteit. Neutraler licht kan bijvoorbeeld dienstdoen tijdens het werken, terwijl warmer licht beter past bij een rustmoment. Slimme verlichting laat zich daarnaast bedienen met een app, afstandsbediening, draadloze schakelaar of stemcommando. Dimmen, lichtscènes instellen en tijdschema’s programmeren kan zo binnen één systeem.
Ook systemen zoals Casambi en DALI+ vinden steeds meer ingang. Ze maken een verlichtingsinstallatie programmeerbaar en laten die communiceren met andere systemen in een slim gebouw.
Interesse in slimme verlichting groeit
Ook sensoren doen hun duit in het zakje. Bewegingssensoren voorkomen dat verlichting onnodig blijft branden en helpen zo het energieverbruik te beperken. Tegelijk worden armaturen veelzijdiger, met combinaties van direct en indirect licht en de integratie van sensoren of akoestische elementen.
De interesse in slimme verlichting groeit daarmee, vooral in professionele toepassingen. Wel blijft compatibiliteit een aandachtspunt. Wifi, Zigbee en Matter bestaan naast elkaar en niet elk product werkt zomaar met ieder systeem. Ook het bereik, de eventuele noodzaak van een gateway en de mogelijkheid om het licht zonder app te bedienen, spelen mee in de keuze.
OLED blijft in de schaduw
OLED maakt zeer dunne, vlakke lichtbronnen mogelijk. Dat maakt de technologie interessant voor decoratieve toepassingen waarin een egaal lichtgevend oppervlak gewenst is. Voor algemene verlichting blijft het gebruik voorlopig beperkt. Vandaag wordt OLED vooral toegepast in de automotive-sector.
Het grote lichtgevende oppervlak van OLED sluit bovendien minder goed aan bij de ontwikkeling naar kleinere armaturen. Spots worden compacter en lichtpunten subtieler, terwijl een klassieke led vanuit een klein oppervlak een hoge lichtopbrengst kan halen. Op het vlak van lichtopbrengst, efficiëntie en flexibiliteit blijft led daardoor voorlopig de meest gebruikte technologie.
Hoe evolueert het design?
Verlichting wordt steeds meer als volwaardig onderdeel van het interieur gezien. Daarbij zijn twee duidelijke richtingen zichtbaar: armaturen die zo onopvallend mogelijk opgaan in de ruimte en uitgesproken modellen die net als blikvanger worden ingezet.
Het minimalisme blijft populair. Bij spots vertaalt dat zich onder meer in fijne kokers en kleine inbouwspots, waarbij een dieper gelegen led verblinding kan beperken. Daartegenover staan grotere decoratieve pendels die als eyecatcher worden ingezet. Zo kan subtiel indirect licht naadloos samengaan met een opvallend armatuur als accent.
Kleuren
Zwart en wit blijven commercieel belangrijke kleuren, maar vooral zandtinten zijn momenteel populair. Ook brons, messing, koper en andere geborstelde afwerkingen blijven pertinent aanwezig, terwijl ook koelere metaal- en aluminiumtinten opnieuw opduiken.
Daarnaast is er sinds dit jaar opnieuw aandacht voor armaturen met een uitgesproken, wat meer vintage, jaren 80-karakter. Dat uit zich bijvoorbeeld in fellere kleuren zoals geel of oranje. Maar of die trend echt breed zal doorbreken, valt nog af te wachten.
Materialen
Metaal en glas zijn natuurlijk veelgebruikte materialen, met onder meer wit en geribbeld glas. Daarnaast zijn natuurlijke materialen zoals hout, rotan, keramiek en albast aan een stevige opmars bezig.
Qua ontwerp zijn ronde en organische vormen zeer in trek vandaag de dag. Ook mid-centurydesign toont hoe inspiratie uit vroegere decennia opnieuw haar weg vindt naar hedendaagse armaturen.
Verlichting komt pas tot haar recht als de shopper ze met eigen ogen kan ervaren
Wat met de presentatie?
Verlichting laat zich moeilijk uitsluitend via een verpakking of foto verkopen. Hoe groot een armatuur werkelijk oogt, hoe materialen en afwerkingen overkomen en vooral wat het licht met een ruimte doet, wordt pas duidelijk wanneer de shopper het product zelf kan ervaren.
Een goede winkelpresentatie combineert daarom inspiratie met duidelijke informatie. Werkende expomodellen maken de sfeer tastbaar, terwijl foto's en verschillende opstellingen tonen hoe een armatuur in een interieur tot zijn recht kan komen.
Een logische indeling helpt, bijvoorbeeld per type of lichtkleur, met een duidelijk onderscheid tussen dimbare en niet-dimbare producten. Het enorme aanbod vormt immers ook een valkuil. Met zoveel modellen, kleuren, afmetingen en technieken is het belangrijk dat klanten het bos door de bomen blijven zien.
De uitdaging is dus niet noodzakelijk om minder keuze aan te reiken, maar om die keuze overzichtelijk te maken. Door eerst te vragen naar de ruimte, activiteit en gewenste sfeer kan het aanbod snel worden verfijnd. Ook duidelijke pictogrammen en wat meer uitleg kunnen helpen om begrippen als lumen, kelvin, CRI en dimbaarheid begrijpelijk te maken en producten sneller te vergelijken. Precies daar kan de sector het verschil maken.
Met medewerking van EGLO, Eltra, LEDVANCE, PSM Lighting en Signify